تاریخچه،تعاریف،مزایا،معایب و نیازهای تجارت الکترونیک)

تجارت الکترونیک یک مفهوم جدید نیست و استفاده از فناوریهای الکترونیکی در انجام امور بازرگانی و تجاری از نمونه های مهم EDI به سالها قبل باز می گردد.خرید با استفاده از کارتهای اعتباری در فروشگاهها و کاربرد الکترونیک در تجارت به شمار می آید.

EDI روشی است برای تبادل اطلاعات تجاری متداول،با قالبی مشخص از یک کامپیوتر به کامپیوتر دیگر.

ترکیب تجارت و الکترونیک از سال 1970 آغاز شد.در آن زمان شرکتهای بزرگی دست به تشکیل شبکه های کامپیوتری زدند تا اطلاعات تجاری را بین خود و تولیدکنندگان مبادله کنند.
در 26اکتبر 1993،بیل کلینتون ریس جمهور امریکا ،با امضاء یک دستورالعمل دولت فدرال را موظف کرد که در کمترین زمان ممکن،تجارت الکترونیکی را برای خرید و فروش کالا ها در سطح امریکا به شکلی عملی درآورد.
طبق این دستورالعمل ،چهار مرحله برای راه اندازی تجارت الکترونیکی تعیین شد:
1.تا قبل از مارس 1994،باید ساختار و معماری یک تجارت الکترونیکی که قابل استفاده در سطح ایالات متحده باشد،تعیین گردد.
2.تاقبل از سپتامبر 1994، یک تجارت الکترونیکی اولیه که دولت فدرال و تولیدکنندگان خصوصی را قادر به تبادل اطلاعات مربوط به خریدها و قیمت محصولات می کند به طور عملی در سطح کشور پیاده شود.
3.تا قبل از جولای 1995،یک سیستم کامل تجارت الکترونیکی پیاده شود که قابلیت تبادل پول الکترونیکی و استفاده از بانکهای اطلاعاتی را دارا باشد.
4.تا قبل از ژانویه 1997 یک سیستم کامل تجارت الکترونیکی با تمام قابلیتهای ممکن در سطح کشور پیاده شود.
تجارت الکترونیکی در ابتدای پیدایش خود چیزی بیش از یک اطلاع رسانی ساده تجاری نبود و هر کس
می توانست محصولات خود را با استفاده از صفحات وب بر روی اینترنت تبلیغ کند.

تعریف تجارت الکترونیک
در یک تعریف ساده ، تجارت الکترونیک را می توان انجام هر گونه امور تجاری و بازرگانی از طریق شبکه جهانی اینترنت بیان کرد.
در یک تعریف دقیقتر، تجارت الکترونیک یعنی انجام معاملات از طریق شبکه،یا خرید و فروش محصولات و خدمات از طریق فروشگاههای اینترنتی وب.این امور می توانند شامل خرید و فروش عمده یا خرده کالاهای فیزیکی و غیر فیزیکی مانند محصولات غذایی یا نرم افزارهای کامپیوتری و ارائه خدمات به مشتریان نظیر مشاوره های پزشکی یا حقوقی و یا دیگر موارد تجاری مانند تبادل کالا با کالا ، راه اندازی مناقصات و مزایدات باشد.

مزایای تجارت الکترونیک
1.افزایش فروش
2.افزایش درآمد
3.افزایش سرمایه گذاری
4.افزایش سطح رفاه زندگی مردم
5.ایجاد فرصتهای تجاری جدید برای صنایع و بنگاه های بازرگانی
6.افزایش فرصتهای جدید شغلی
7.امکان ارائه خدمات و محصولات در سطح جهانی
8.جلوگیری از اتلاف وقت و کاهش ترددهای بی مورد
9.کاهش هزینه های سربار و ایجاد رقابت در سطح بین الملل
10.دسترسی سریع به اطلاعات
11.عدم حضور واسطه
12.کاهش هزینه های تبلیغات کالا
13.ورود به بازارهای فرا منطقه ای در جهت بازاریابی جهانی

معایب تجارت الکترونیک
1.تأثیر ناشناخته آن بر روابط اجتماعی انسان
2.کاهش میزان تولید
3.کاهش تولید شرکتهای ورشکسته

نیازهای تجارت الکترونیک
1.یک سیستم بانکی روان و دقیق
2.قوانین گمرکی،مالیاتی و بانکداری الکترونیکی
3.کد تجاری محصول
4.تهیه و تدوین نظام مالی اطلاعات و نظام حقوقی اطلاع رسانی (کپی رایت)
5.امنیت اطلاعات
6.محرمانه بودن اطلاعات شخصی
7.تطبیق مقررات ملی با مقررات متحدالشکل بین المللی
8.همکاری دانشگاهها،مراکز تحقیقاتی و سازمانهای مختلف
9.پذیرش اسناد الکترونیکی توسط قوه قضاییه
10.تأمین، صدور و بکارگیری کارت اعتباری
11.تأمین خطوط ارتباطی پرسرعت و مطمئن و ایجاد بستر مخابراتی به شکل بی سیم

.

انواع دیگر پرداختهای الکترونیک

1.سیستم Cyber Cash
این سیستم از یک مبادله تجاری دیجیتالی ساده استفاده می کند.اساس خدمات آن ، مبادلات ایمن ، اختصاصی و معتبر می باشد.در این سیستم مکانیسمی ارائه می شود که در آن از تکنولوژی رمزنگاری جدید شامل کلیدهای رمز عمومی و اختصاصی و امضاء دیجیتالی (در مبحث امنیت به توضیح این روشها خواهیم پرداخت)از طریق نرم افزار مخصوص سرویس دهنده و سرویس گیرنده استفاده می شود.
Cyber Cash از سال 1994 پایه ریزی شد و هدف موسسین آن همکاری با موسسات مالی و بازرگانان جهت ارائه سیستم پرداخت اینترنتی قابل قبول بود.
Cyber Cash نرم افزاری است که می بایست بر روی سایت فروشنده و کامپیوتر خریدار نصب شود.این نرم افزار از چند طریق قابل تهیه می باشد.با بسته های نرم افزاری مرورگرهای اینترنت ارائه می شود.
بعضی از بانکهای بزرگ آن را بین مشتریان خود به صورت رایگان توزیع می کنند و بر روی CD یا از طریق دانلود آن از سایت www.cybercash.com قابل تهیه است.
در این سیستم خریدار این نرم افزار را بر روی سیستم خود نصب کرده و مشخصات کارت اعتباری خود را در آن وارد می کند.پس از تأیید پرداخت این اطلاعات مستقیما بر روی سرویس دهنده فروشنده منتقل می گردد.
2.سیستم مایکروسافت
مایکروسافت تجارت الکترونیکی را با استفاده از بخش مهمی از سایتهای Web شرکتها هموار ساخته است.امکانات تجارت الکترونیکی به صورت یکپارچه و سازگار در خانواده محصولات Ms Back Office ارائه شده است.یکی از نرم افزار ها Microsoft SiteServer است که محیط وب جامعی را برای مدیریت پیشرفته تجارت الکترونیک از طریق سایت وب ارائه کرده است.
نرم افزار Site Server شامل CommerceServer یک نرم افزار فروش در اینترنت است که در سال 1996 مورد قبول هزاران مشتری در کشورهای مختلف قرار گرفته است.
3.E-Wallet یا کیف الکترونیکی
استراتژی پرداخت E-Wallet مربوط به شرکت Master Card است.این شرکت چند نوع کیف الکترونیکی ارائه کرده است که مشتریان بر اساس نیاز بازار می توانند از آنها استفاده کنند.
کیفهای الکترونیکی برنامه های نرم افزاری هستند که در کنار کامپیوتر شخصی صاحب کارت یا سرویس دهنده عضو یا ارائه کننده خدمات شبکه نگهداری می شود.این برنامه شامل اطلاعات تمام پرداختهای ضروری ، صورتحسابها و حمل کالا به ازاء هر خرید در شبکه است.
کیف الکترونیکی همانند شکل شبکه ای کیف واقعی است.اطلاعات شخصی و پرداخت شما در جایی نگهداری می شود تا هنگام نیاز برای خرید چیزی در شبکه از آن استفاده کنید.کیف الکترونیکی شما را در پر کردن فرمهای سفارش شبکه ای کمک می کند و موجب سرعت عمل و سادگی کار خرید می گردد.
شما با دریافت یک E-Wallet کلیه مشخصات خود و کارت اعتباری خود را در آن ذخیره کرده و در صورت خرید از روی شبکه ID کیف خود را وارد کرده و کلیه کارها به طور اتوماتیک انجام می گیرد.نمونه ای از این مدل را می توانید در Pay Direct سایت Yahoo ملاحظه کنید.
علاوه بر پر کردن فرمهای سفارش ،کیفهای الکترونیکی کارهای بیشتری انجام می دهد.به عنوان مثال:
1.نگهداری کلمه رمز برای سایتهای مختلف
2.سابقه خریدها با کیف الکترونیکی
3.نگهداری چندین آدرس حمل کالا
4.نگهداری کتابچه راهنما
5.تذکرات خودکار درباره فروش فوق العاده و تخفیفها
روشهای پرداخت الکترونیک را بررسی کردیم ولی استفاده از این روشها در ایران تقریبا غیرممکن یا بسیار مشکل است.در ذیل تعدادی از محدودیت های این روشها را مشاهده می کنید.

مشکلات روشهای پرداخت الکترونیک در ایران
1.استفاده از کارتهای اعتباری در ایران بسیار مشکل است.
2.از نظر فرهنگ تجاری، خریدار این اعتماد را به فروشنده ندارد که مشخصات کارت اعتباری خود را به فروشنده بدهد و او بتواند از آن برداشت کند.
3.زیرساختهای حقوقی و قانونی برای رسیدگی به تخلف وجود ندارد.
4.گرفتن کارت اعتباری بین المللی در ایران کاری بسیار دشوار است.
5.گرفتن Merchant ID شناسه مخصوص فروشنده یا بازرگان در ایران تقریبا غیر ممکن است.

امنیت در تجارت الکترونیک

با سلام خدمت دوستان گرامی
پس از بررسی پرداخت الکترونیک نوبت به امنیت در پرداختها و مبادلات الکترونیکی و حفاظت از اطلاعات مشتریان بر روی سرویس دهنده سایت می رسد.
در مبحث امنیت به بررسی انواع خطر ها ٬ انواع فناوری حفاظت و ایمنی شامل مسیریابها ٬ دیواره های آتش٬ سیستمهای کشف تجاوز٬PKI٬شناسایی ٬ رمزنگاری
و امضاء دیجیتالی ٬ تکنولوژی SET و تکنولوژی SSL خواهیم پرداخت.

امنیت در تجارت الکترونیک
سایتهای تجارت الکترونیک از هر روشی که برای فروش کالا و دریافت هزینه ها استفاده کنند باید نکته مهمی را در نظر بگیرند و آن برقراری امنیت سایت است. واضح است که مشتریان تا از امنیت اطلاعات کارت اعتباری خود و دیگر مشخصات مطمئن نباشند هرگز از فروشگاه خرید نخواهند کرد.
امنیت یک سایت تجارت الکترونیک را از جنبه های مختلفی می توان بررسی و تامین کرد.سه جنبه اصلی عبارتند از:
1. تبادل اطلاعات بین مشتری و سایت ( مثل اطلاعات محرمانه ، مشخصات کارت اعتباری ، مشخصات خریدار و آدرس وی ) باید به نحوی باشد که هیچ سارق اطلاعاتی نتواند آنها را در مسیر انتقالشان از کامپیوتر خریدار تا کامپیوتر سرویس دهنده ، خوانده و استفاده کند.

2. مشتری باید اطمینان حاصل کند که پول را به سایتی می پردازد که از آن خرید کرده است و نه به یک مقصد ناشناخته ، به عبارت دیگر فروشگاه باید ثابت کند همان چیزی است که ادعا می کند.

3. فروشگاه باید اطمینان حاصل کند آدرسی که مشتری برای تحویل کالاهای خریداری شده اعلام کرده است آدرس واقعی خود مشتری است و نه یک مقصد ناشناخته دیگر که توسط یک سارق و با استفاده از مشخصات مشتری به فروشگاه اعلام شده است.

خطر ها کدامند؟
سرقت اطلاعات:اطلاعات دارای ارزش است.سود یک شرکت بستگی به مشتریانش ، پایه دانش و برتریهای راهبردی آن شرکت دارد و رقبا به خصوص درصدد یافتن این اطلاعات می باشند.مدیران در نگهداری و ذخیره این اطلاعات می بایست بسیار دقت کنند.
شرکت Yankee group مستقر در بوستون امریکا در نتیجه نظرسنجی از 700 نفر که متخصص در زمینه امنیت بودند متوجه شد که 55 درصد تجاوزها به اطلاعات شبکه ، توسط افراد داخل شرکت بوده و در مقابل تنها 25 درصد تجاوزها توسط افراد خارج سازمان گزارش شده است.
شرکتها باید کامپیوترهای سرویس دهنده وب تجارت الکترونیک خود را در مقابل دسترسی غیرمجاز ایمن سازند و باید توجه کرد که دسترسی غیرمجاز ممکن است از طریق اینترنت باشد یا از طریق داخل شرکت.

حفاظت در مقابل تخریب کامپیوتر سرویس دهنده وب:صفحه اولیه (Home Page) سایت شرکت ،تصویر آن شرکت در مقابل دنیا است.برای خیلی ها صفحه اولیه سایت یعنی شرکت.متجاوزان با دستکاری این صفحه شرکتها را تخریب می کنند.

نقطه آغاز فعالیتهای غیرقانونی:برای شرکتهای کوچک و متوسط که درگیر رقابت بازار نیستند احتمال اینکه خرابکاران به فکر حمله به آنها بیفتند خیلی کم است.چنانچه سیستم های متصل به اینترنت از لحاظ امنیتی برای متجاوزان ضعیف باشد متجاوزان می توانند این سایتها را به عنوان محل ذخیره اطلاعات سرقتی انتخاب کرده و تبدیل به نقطه آغاز حمله به سایتهای با ارزش دیگر کنند.

جلوگیری از ارائه خدمات:نوع دیگر حمله اقدام به تعطیلی یک کامپیوتر سرویس دهنده به وسیله مواجه ساختن آن با انبوه درخواستهاست که در واقع پیشگیری از آن نسبتا دشوار است.

انواع فناوری حفاظت و ایمنی
مطلوبترین فن آوری های امنیتی عبارتند از :
1.مسیریاب Routers
2.دیواره های آتش Internet Firewalls
3.سیستم های کشف تجاوز Intrusion Detection System
Public Key Infrastructure PKI .4
5.شناسایی Authentication
6.رمزنگاری Encryption

پرداخت الکترونیک

پس از راه اندازی سایت تجارت الکترونیک نوبت به مهمترین بخش این چرخه یعنی پرداخت الکترونیک می رسد.در این مبحث به توضیح و بررسی
1.پرداخت الکترونیک
2.ویژگی های پرداخت الکترونیکی
3. مدلهای پرداخت الکترونیکی
4. روشهای پرداخت الکترونیکی
خواهیم پرداخت.قبل از پرداختن به جزئیات پرداخت الکترونیک فرایند کلی تجارت الکترونیک را در نظر می گیریم.
تجارت الکترونیک از شش مرحله تشکیل شده است.مرحله اول بررسی (Cataloging) است که در آن خریدار محصول مورد نظر خود را در سایتها ی مربوطه بررسی می کند.پس از این مرحله خریدار با فروشندگان مختلف راجع به پارامترهایی مثل قیمت، نوع،زمان تحویل ، خدمات پس از فروش ، نحوه پرداخت و غیره مذاکره .(Negotiation) میکند و یک فروشنده را انتخاب می کند.
بعد از مذاکره بین خریدار و فروشنده قرارداد(Contract) بسته می شود.اکنون نوبت مهمترین مرحله تجارت الکترونیک یعنی پرداخت (Payment) الکترونیک است.انجام هیچ معامله ای بدون پرداخت کامل نیست.در این مرحله به گونه ای خریدار پول محصول خریداری شده را به فروشنده پرداخت می کند.پس از پرداخت محصول خریداری شده به خریدار تحویل(Delivery) داده می شود.در نهایت فروشنده با خدمات پس از فروش .(After sale support) از محصول خود حمایت می کند.
پرداخت ، جزء اصلی تجارت است.هیچ معامله ای بدون پرداخت کامل نیست.امروزه با گسترش تجارت الکترونیک نیاز به روشهای پرداخت الکترونیکی مناسب به شدت احساس می شود.
پرداخت الکترونیک عبارتست از پرداخت پول در مقابل کالا و خدمات در تجارت الکترونیک .به عبارت دیگر پرداخت پول از طریق وسائل الکترونیک به خصوص اینترنت.
در انجام یک پرداخت الکترونیک حداقل 4 نقش وجود دارد:
1. پرداخت کننده (Payer) : کسی است که بابت چیزی پول پرداخت می کند.در واقع مشتری است.
2. دریافت کننده (Payee) : کسی است که بابت چیزی پول دریافت می کند.در واقع فروشنده است.
3.بانک کارگزار مشتری یا موسسه مالی صادر کننده اعتبار برای مشتری (Issuer)
4. بانک کارگزار فروشنده (Acquirer)

ویژگی های یک روش پرداخت الکترونیکی مناسب
در یک پرداخت الکترونیکی ویژگی های بسیاری در نظر گرفته می شود که تعدادی از آنها را در ادامه بررسی می کنیم.
امنیتSecurity
آیا اطلاعات مالی و شخصی را به روشی می توان تغییر داد که مانع از افشاء آن برای گروه های غیر مجاز گردد؟(در بخش امنیت به توضیح کامل این بخش خواهیم پرداخت.)
قابلیت بررسی Audit ability
یعنی اینکه سیستم بتواند تمام جنبه های تراکنش را ثبت کند تا در صورت لزوم از آن استفاده کرد.
کارایی Efficiency
انجام تراکنش با هزینه زمانی کم
قابلیت اطمینان Reliability
آیا سیستم به قدر کافی مستحکم است که تراکنشها یا پول را در صورت قطع برق، خراب شدن سرور ، خرابی های شبکه یا ورودی پیش بینی نشده از طرف کاربران از دست ندهد؟
مقیاس پذیری Scalability
در صورت افزایش بار کاری و افزایش منابع، کارایی کم نشود.
قابلیت مجتمع شدن Integration
آیا سیستم قابلیت مجتمع شدن با سیستم حسابداری یا پرداخت دیگر را دارد؟
قابلیت پذیرش Acceptability
آیا سیستم از سوی کاربران پذیرفته خواهد شد؟
هزینه پایین Low Cost
هزینه انجام هر تراکنش در آن پایین باشد.
گمنامی Anonymity
اینکه مشتری بدون نیاز به معرفی خود قادر به پرداخت باشد.

مدلهای پرداخت الکترونیک
با در نظر گرفتن اینکه دریافت کننده، پول را از حساب پرداخت کننده بکشد یا پرداخت کننده پول را به حساب دریافت کننده بفرستد و اینکه دو طرف مستقیماً با هم در ارتباط باشند یا نه ، چهار مدل پرداخت الکترونیک قابل تصور است.
1.مدل پرداخت مستقیم مانند پول (Direct Cash Like)
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و دریافت کننده وجود دارد.پرداخت کننده ابتدا از یک بانک با دادن پول نشانه (Token) دریافت می کند.سپس این نشانه را به دریافت کننده می دهد.دریافت کننده این نشانه را به بانک کارگزار خود و به حساب خود می گذارد.در نهایت بانک کارگزار دریافت کننده (Acquirer) و بانک کارگزار پرداخت کننده (Issuer) با هم تسویه حساب می کنند.از نمونه های واقعی بر مبنای این مدل می توان پول دیجیتالی DigitalCash٬ (E-cash) را نام برد.
شکل زیر نشان دهنده مدل پرداخت مستقیم می باشد.

2.مدل پرداخت مستقیم بر مبنای حساب Direct Account Based
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و در یافت کننده وجود دارد.پرداخت کننده یک سند پرداخت به دریافت کننده می دهد.دریافت کننده این سند را در بانک کارگزار خود به حساب خود می گذارد.سپس بانک کارگزار در یافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسویه حساب می کنند. در نهایت پیامی از بانک کارگزار پرداخت کننده به وی مبنی بر انجام پرداخت می رسد.از نمونه های واقعی بر مبنای این مدل می توان چک الکترونیکیE-check را نام برد.


3. مدل پرداخت غیرمستقیم کشش بر مبنای حساب Indirect Pull Account Based
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و دریافت کننده وجود ندارد.دریافت کننده آغاز گر جریان پرداخت است و اطلاعات حساب پرداخت کننده را در اختیار دارد.روند انجام پرداخت بدین صورت است که دریافت کننده از بانک کارگزار خود تقاضای انتقال وجه را از حساب پرداخت کننده در بانک وی به حساب خود می کند.سپس بانک کارگزار دریافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسویه حساب می کنند.در نهایت پیامی از بانک کارگزار پرداخت کننده به وی مبنی بر انجام پرداخت می رسد.
از نمونه های واقعی بر مبنای این مدل می توان کارت اعتباری Credit Card را نام برد.

4. مدل پرداخت غیرمستقیم فشار بر مبنای حساب Indirect Push Account Based
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و دریافت کننده وجود ندارد. پرداخت کننده آغاز گر جریان پرداخت است و اطلاعات حساب دریافت کننده را در اختیار دارد.انجام پرداخت به این صورت است که پرداخت کننده از بانک کارگزار خود تقاضای انتقال وجه را از حساب خود به حساب دریافت کننده در بانک کارگزار وی می نماید.سپس بانک کارگزار دریافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسویه حساب می کنند.در نهایت پیامی از بانک کارگزار دریافت کننده به وی مبنی بر انجام پرداخت می رسد.این مدل شبیه پرداخت سنتی در دنیای واقعی است ولی به صورت الکترونیکی پیاده سازی نشده است.


خوب دوستان گرامی٬ از درس آینده به معرفی روشهای پرداخت الکترونیکی خواهیم پرداخت که شامل کارت اعتباری٬ چک الکترونیکی ٬ پول دیجیتالی و نحوه پردازش آنها و سیستم های Cyber Cash ٬سیستم پرداخت میکروسافت ٬ کیف پول الکترونیک و... می باشد